تطهير ، يا به معناى اين است كه خانه خدا را براى عبادت طواف كنندگان ، و نمازگزاران ، و كسانى كه مىخواهند در آن اعتكاف كنند ، خالص و بلا مانع سازند ، و بنا بر اين عبارت مورد بحث استعاره بكنايه مىشود ، و اصل معنى چنين مىشود : ( ما به ابراهيم و اسماعيل عهد كرديم : كه خانه مرا خالص براى عبادت بندگانم كنيد ) . و اين خود نوعى تطهير است . و يا به معناى تنظيف آن از كثافات و پليديهايى است كه در اثر بى مبالاتى مردم در مسجد پيدا مىشود ، و كلمه ( ركع ) و كلمه ( سجود ) هر دو جمع راكع و ساجد است ، و گويا مراد از اين دو كلمه نمازگزاران باشد . * ( ( وَإِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ ) ) * الخ ، اين جمله حكايت دعائى است كه ابراهيم ع كرد ، و از پروردگارش درخواست نمود : كه به اهل مكه امنيت و رزق ارزانى بدارد ، و خداوند دعايش را مستجاب كرد ، چون خدا بزرگتر از آنست كه در كلام حقش دعائى را نقل كند ، كه مستجاب نكرده باشد ، حاشا بر اينكه كلام او مشتمل بر هجو و لغوهايى باشد كه جاهلان ، خود را با آن سر گرم ميكنند ، با اينكه خودش فرمود : ( وَالْحَقَّ أَقُولُ . من تنها حق را مىگويم ) « 1 » و نيز فرمود : ( إِنَّه لَقَوْلٌ فَصْلٌ ، وَما هُوَ بِالْهَزْلِ ، بدرستى كه قرآن سخنى است كه ميانه حق و باطل را جدايى مىاندازد ، و نه سخنى بيهوده ) « 2 » . و خداى سبحان در قرآن كريمش از اين پيامبر كريم دعاهايى بسيار نقل كرده ، كه در آن ادعيه از پروردگارش حوائجى درخواست نمود ، مانند دعايى كه در آغاز امر براى خودش كرد ، و دعائى كه هنگام مهاجرتش به سوريا كرد ، و دعائى كه در خصوص بقاء ذكر خيرش در عالم كرد ، و دعائى كه براى خودش و ذريه اش و پدر و مادرش و براى مؤمنين و مؤمنات كرد ، و دعائى كه بعد از بناى كعبه براى اهل مكه كرد ، و از خدا خواست تا پيامبران را از ذريه او برگزيند ، و از همين دعاهايش و درخواستهايش است كه آمال و آرزوهايش و ارزش مجاهدتها و مساعيش در راه خدا ، و نيز فضائل نفس مقدسش ، و سخن كوتاه موقعيت و قربش به خداى عز اسمه شناخته مىشود ، و همچنين از سراسر داستانهايش ، و مدائحى كه خدا از او كرده ، مىتوان شرح زندگى آن جناب را استنباط كرد ، و انشاء اللَّه به زودى در تفسير سوره انعام تا آنجا كه براى ما ميسور باشد متعرض آن مىشويم . * ( ( مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ ) ) * الخ ، بعد از آنكه از پروردگار خود امنيت را براى شهر مكه درخواست كرد ، و سپس براى اهل مكه روزى از ميوه ها را خواست ، ناگهان متوجه شد كه ممكن است در آينده

--> 1 - سوره ص آيه 84 2 - سوره طارق آيه 13